De stressreactie

amandanobel.nl

Stress is een onvermijdelijk onderdeel van ons bestaan. Hoewel het begrip een negatieve connotatie heeft, is de aanwezigheid ervan in ons leven meestal niet nadelig. Stress is immers niets anders dan een belasting van het systeem, een tijdelijke aanslag op ons evenwicht. Kortdurend maakt stress ons zelfs alerter, sneller en verbetert het de cognitieve prestaties. Het wordt pas een probleem wanneer de spanning lang aanhoudt en er niet aan te ontkomen is. Althans, wanneer we het gevoel hebben geen invloed te kunnen uitoefenen op de situatie waarin die zich voordoet. In andere woorden, belasting wordt overbelasting wanneer er geen eind aan komt – of lijkt te komen. Wanneer er geen uitweg is. 

amandanobel.nl

De laatste omstandigheid wordt in letterlijke zin in het la-boratorium gebruikt om de invloed van stress te onderzoeken bij dieren. In een dergelijke proefopstelling worden de diertjes, meestal ratten of muizen, enkele weken achtereen een aantal uren per dag klem gezet zodat ze niet kunnen bewegen. Dat ervaren ze vanzelfsprekend als stressvol, hetgeen onder andere blijkt uit de sterke stijging van het stresshormoon in hun bloed. Op den duur tast de stress hun hele lichaam aan en vallen ze af in gewicht, of – wanneer het jeugdige dieren betreft – groeien ze minder. Toch blijven de effecten van stress niet tot deze aspecten beperkt. De hersenen van deze diertjes hebben even sterk te lijden. In de eerste plaats wordt de hippocampus aan-getast. Deze kern die zich midden in de hersenen bevindt, heeft onder andere tot taak ervoor te zorgen dat de hormonale stressreactie wordt afgeremd. De hippocampus is daartoe uitgerust met talloze receptoren, ontvangstplaatsen, voor het stresshormoon cortisol. Wanneer stress optreedt, stijgt het peil van dit hormoon in het bloed en worden de receptoren in de hippocampus bezet. Dat is het signaal voor de hersenen dat er meer dan genoeg stresshormoon in het lichaam circuleert en het tijd wordt om de productie ervan te remmen. Zo zou het althans moeten werken, en dat doet het ook wanneer de stress van betrekkelijk korte duur is. Houdt deze echter langer aan, dan berokkenen de aanhoudend hoge niveaus van cortisol schade aan de hippocampus. Dat is onhandig, omdat daardoor juist het deel van de hersenen wordt beschadigd dat de effecten van stress moet remmen. Zo ontstaat een neerwaartse spiraal: stress leidt tot aantasting van de hippocampus, waardoor bij de volgende stressvolle periode de toename van het stresshormoon cortisol minder kan worden afgeremd, zodat de hippocampus verdere averij oploopt. Enzovoorts. 

Dat gegeven is op zich al erg genoeg. Maar door de hoge spiegels van cortisol ontstaat ook elders in de hersenen schade, en wel in een gebied dat onontbeerlijk is voor het hanteren van stressvolle situaties. Het betreft namelijk het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor het nemen van beslissingen: de voorste hersenen. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *